طنین باران، در کوچهپسکوچههای اقتصاد کشورمان، زمزمهای واحد به گوش میرسد؛ زمزمهای که نه از قیمت دلار میگوید و نه از نرخ بهره، بلکه از بیاعتمادی سخن میگوید. بیثباتی مزمن اقتصادی، نه تنها سفره خانوار را تحت فشار قرار داده، بلکه بزرگترین سرمایه هر اقتصاد یعنی اعتماد را به فرسایش کشانده است. ثبات اقتصادی، دیگر یک شعار صرف نیست؛ بلکه حکم حلقه گمشده ای را دارد که بدون آن، نه سرمایهگذار جسارت ورود پیدا میکند و نه مصرفکننده امیدی به آینده دارد.
از شوک تا بیثباتی تولید
تحقیقات اقتصادی نشان میدهند که اقتصاد ایران در دورههای مختلف تحت تأثیر شوکهای ساختاری بوده است. این شوکها، اعم از وقایع تاریخی بزرگ یا تغییرات ناگهانی در سیاستگذاری، مستقیماً به بیثباتی تولید دامن زدهاند. وقتی تولید یک کشور نتواند مسیر مستقیمی را طی کند و دائماً تحت تأثیر متغیرهای غیرقابل پیشبینی باشد، این بیثباتی به سرعت به سطح جامعه سرایت میکند و انتظارات عمومی را از بین میبرد.
اعتماد، قربانی اول نوسان
اعتماد اجتماعی و اقتصادی، یک کالای شکننده است که در غیاب ثبات، به سرعت نابود میشود. تورم طولانیمدت و نوسانات مداوم نرخ ارز، مردم را به این نتیجه میرساند که برنامهریزی بلندمدت یک رؤیا است. این زوال اعتماد، خود را در دو جبهه سرمایهگذار و مصرفکننده نشان میدهد.
سرمایهگذار می گوید چرا باید با ریسک بالا پول خود را در تولیدی سرمایهگذاری کند که سیاستهایش فردا ممکن است تغییر کند و مصرفکننده می گویدچرا باید پسانداز کند، وقتی ارزش پول او هر روز کاهش مییابد؟
نتیجه این دوگانگی، رکود در بخش مولد و حرکت سرمایهها به سمت داراییهای سفتهبازانه مانند ارز و طلا است.
رونق، در سایه اطمینان
رونق اقتصادی هرگز در فضای ترس و تردید شکل نمیگیرد. رونق نیازمند پیشبینیپذیری است؛ پیشبینیپذیری در مورد سود، هزینه و قوانین بازی. تا زمانی که سیاستهای کلان اقتصادی، فارغ از اینکه در جهتگیری کلی چه میگویند، از ثبات کافی برخوردار نباشند، هرگونه رشد اقتصادی صرفاً یک جهش موقت خواهد بود و نه یک رشد پایدار.
ثبات اقتصادی، همان تضمین پنهانی است که زیربنای تمام قراردادها، پساندازها و سرمایهگذاریهای خرد و کلان است. تا زمانی که این حلقه گمشده پیدا نشود و اعتماد عمومی بازسازی نگردد، تمام تلاشها برای رسیدن به رونق، صرفاً تلاش برای هل دادن یک سنگ در دامنه کوه خواهد بود؛ سنگی که با اولین شوک، دوباره به نقطه اول بازمیگردد.
