طنین باران، در پهنه تاریخ پرهیاهوی ایران، نهادهایی انگشتشمار یافت میشوند که همچون بازار، در تار و پود تحولات اجتماعی، سیاسی و مذهبی این سرزمین تنیده شده باشند. بازار در ایران، هرگز تنها یک مکان فیزیکی برای داد و ستد نبوده است؛ بلکه به مثابه کانونی تپنده، همواره نبض اقتصادی جامعه را با ضربان قلب فرهنگی و مذهبی آن هماهنگ کرده است. این گزارش، این گزارش، روایتی است از نقش بیبدیل و تاریخی بازاریان؛ قشری که به گواه تاریخ، از وفادارترین یاران به آرمانهای انقلاب اسلامی، دوران دفاع مقدس و صیانت از ارزشهای نظام جمهوری اسلامی بودهاند.
ریشههای یک اتحاد مقدس؛ وقتی حجرهها سنگر میشوند
پیوند میان بازار و دین در ایران، ریشهای چندصدمین ساله دارد. از دوران صفویه تا قاجار، در بزنگاههای حساسی چون نهضت تنباکو و انقلاب مشروطه، این اتحاد استراتژیک میان بازاریان متدین و روحانیت آگاه بود که توانست معادلات قدرت را به نفع مردم تغییر دهد.
اما اوج این همبستگی در دوران مبارزات منتهی به انقلاب اسلامی سال ۵۷ رخ نمود. در حالی که رژیم پهلوی با سیاستهای مدرنیزاسیون آمرانه و ترویج فرهنگ غربی، سعی در به حاشیه راندن ارزشهای سنتی و مذهبی داشت، بازار به عنوان پایگاه اصلی مقاومت اجتماعی و اقتصادی قد علم کرد. بازاریان با تکیه بر اعتبار اجتماعی و ایمان راسخ خود، به بازوی توانمند نهضت امام خمینی (ره) تبدیل شدند.
با شعلهور شدن آتش انقلاب، بازاریان با درک عمیق و بصیرت انقلابی، از اعتصاب به عنوان قدرتمندترین سلاح خود بهره جستند. پایین کشیده شدن کرکرههای مغازهها در بازارهای اصلی شهرهایی چون تهران، تبریز، اصفهان و مشهد، پیامی روشنتر از هر فریادی داشت.
این تعطیلیهای گسترده و هماهنگ، که گاه هفتهها و ماهها به طول میانجامید، عملاً شریانهای اقتصادی رژیم را مسدود کرد و مشروعیت آن را در داخل و خارج از کشور به چالش کشید. حضرت امام خمینی (ره) با شناخت دقیق از این جایگاه، همواره بر نقش کلیدی بازاریان در شکستن هیبت پوشالی رژیم تأکید داشتند و جسارت آنان در این جهاد اقتصادی را میستودند.
علاوه بر اعتصاب، بازار به مرکز تأمین مالی انقلاب تبدیل شده بود. از چاپ و توزیع مخفیانه اعلامیههای حضرت امام (ره) در لابه لای اجناس تا حمایت مالی از خانوادههای زندانیان سیاسی و تأمین هزینههای اعتصابکنندگان هر حجره، یک پایگاه مقاومت بود.
دفاع مقدس از بذل مال تا نثار جان
با پیروزی انقلاب و آغاز جنگ تحمیلی هشت ساله، فصل نوینی از وفاداری بازاریان گشوده شد. در حالی که کشور درگیر یک نبرد نابرابر بود، بازار بار دیگر به میدان آمد. این بار، نه با بستن مغازهها، بلکه با باز نگه داشتن چرخ اقتصاد جنگ و پشتیبانی بیدریغ از جبههها.
کاروانهای کمکهای مردمی که از دل بازارها راهی مناطق عملیاتی میشدند، زبانزد خاص و عام بود. اما ماجرا به اینجا ختم نشد؛ بسیاری از بازاریان جوان و حتی پیشکسوت، کسب و کار را رها کرده، لباس رزم پوشیدند و راهی خط مقدم شدند. تقدیم هزاران شهید از صنف بازار و اصناف، گواهی خونین بر این ادعاست که این قشر برای حفظ تمامیت ارضی و ارزشهای نظام، از بذل جان و مال دریغ نداشته است.
بصیرت امروز در برابر جنگ ترکیبی
در دهههای پس از جنگ، با وجود تمام فراز و نشیبهای اقتصادی، تحریمهای ظالمانه و فشارهای معیشتی، بدنه اصلی بازار همچنان وفاداری خود را به نظام جمهوری اسلامی حفظ کرده است.
اگرچه در مقاطعی شاهد گلایهها و مطالبات صنفی از سوی بازاریان بودهایم، اما ماهیت این اعتراضات همواره دلسوزانه و با هدف اصلاح امور بوده است. رهبر معظم انقلاب، حضرت آیتالله خامنهای، بارها با تفکیک قائل شدن میان مطالبات به حق اقتصادی و تحرکات دشمنان، بر هوشیاری و بصیرت بازاریان تأکید کردهاند.
تجربه نشان داده است در بزنگاههایی که دشمنان نظام سعی در سوءاستفاده از مشکلات اقتصادی برای ایجاد آشوب داشتهاند، بازاریان با هوشمندی صف خود را از اغتشاشگران جدا کرده و اجازه ندادهاند که بازار، که ستون فقرات اقتصاد و امنیت روانی جامعه است، به ابزاری در دست بیگانگان تبدیل شود.
بازار ایران، نه تنها یک مرکز تجاری، بلکه حافظهای تاریخی از ایستادگی، غیرت و وفاداری مردمی است که اقتصاد را منهای معنویت و استقلال نمیخواهند. بازار، همچنان دژ استوار نظام و نبض تپنده ایران اسلامی باقی مانده است.
بازار در ایران، فراتر از یک مرکز داد و ستد، گنجینهای از خاطرات تاریخی است؛ روایتی از ایستادگی، شرف و وفاداری مردمی که هرگز اقتصاد را از معنویت و استقلال جدا ندانستهاند. این نهاد ریشهدار، همچنان چون دژی محکم برای نظام و قلبی تپنده برای ایران اسلامی میتپد.
