طنین باران، با فرارسیدن محرم، قاب تلویزیون نیز رنگوبوی دیگری میگیرد. شبکههای مختلف سیما هر ساله تلاش میکنند با طراحی و تولید ویژهبرنامههایی متنوع، فضای معنوی این ماه را برای مخاطبان بازآفرینی کنند و آنان را در آیینهای عزاداری، روایتهای تاریخی و پیامهای فرهنگی عاشورا سهیم سازند.
بااینحال، محرم امسال حالوهوایی متفاوت دارد. هموطنان ما در گوشهوکنار این سرزمین پرافتخار در ماههای گذشته تجربهای دشوار و پرالتهاب را پشت سر گذاشته و حوادث ناشی از جنگ تحمیلی اخیر، بار دیگر مفاهیمی چون ایستادگی، همبستگی و مقاومت مردمی را در کانون توجه قرار داده است. در چنین فضایی، آیینهای عزاداری محرم نیز تنها به سوگ و ماتم محدود نمیشود، بلکه جلوهای از حماسه و همبستگی اجتماعی مردم را به نمایش میگذارد؛ مردمیکه در بزنگاههای تاریخی نشان دادهاند فرهنگ عاشورا همچنان الهامبخش ایستادگی آنان است. تلویزیون نیز تلاش کرده است این پیوند میان پیام عاشورا و تجربههای معاصر جامعه را در برنامههای خود بازتاب دهد. ویژهبرنامههای محرمی امسال علاوه بر پوشش مراسم عزاداری، به روایت جلوههای مختلف فرهنگ مقاومت، امید و همدلی اجتماعی نیز میپردازند؛ از پخش آیینهای عزاداری در شهرهای مختلف و بازنمایی سنتهای دیرپای سوگواری گرفته تا برنامههای گفتوگومحور، مستندها و تولیداتی که میکوشند درسها و پیامهای عاشورا را با شرایط امروز جامعه پیوند بزنند.
در همین راستا، شبکههای مختلف سیما مجموعهای از برنامههای متنوع را برای این ایام تدارک دیدهاند. در شبکه یک سیما، ویژهبرنامههای «رهنما» و «حسینیه ایران» پخش میشوند.
شبکه دو سیما برنامههای «چشمه زندگی»، «علامت»، «حسینیه امام خمینی (ره)»، «زمانه»، مداحی روزانه، «پدر امت»، «عصر خانواده» و مستند «صهبا» را در جدول پخش خود قرار داده است. در شبکه سه سیما، «حسینیه معلی» همزمان با آغاز محرم پخش خود را آغاز کرده و برنامههای «موکب ثارالله» و «سمت خدا» نیز با حالوهوای محرمی روی آنتن رفتهاند. شبکه چهار سیما نیز برنامه «سوره» را برای این ایام تدارک دیده است.
شبکه نسیم با پخش «من حسین (ع) را دوست دارم»، انیمیشن «سلام بر ابراهیم»، سریال «یک تکه زمین»، برنامه «میراث» و همچنین «از سرگذشت» و «نسیم آوا» همراه مخاطبان است.
شبکه قرآن و معارف سیما برنامههای «روضه بانوان»، «تدبر و نبرد»، «آیه»، «شبستان»، مستندهای محرمی، «باید برخاست»، «یاد خدا»، قرائت زیارت وارث، «کاشف الکرب»، «میدان»، «مستند محرم» و «حسینیه معلی» را روی آنتن میبرد. در شبکه کودک، «سر سفره خدا»، «محفل ستارهها»، برنامه «کودکی و نوجوانی سردار قاسم سلیمانی» و «یه خونه، یه آشپزخونه» پخش میشود. شبکه امید با برنامههای «پیدای پنهان»، «تولیدات مردمی ویژه محرم» و «از کربلا تا امروز» همراه مخاطبان نوجوان است. شبکه تهران نیز برنامههای «گزارش ۵»، «در شهر»، «در استان»، «تهران بیست»، «سلام تهران»، «تا نیایش»، «سدره»، «به خانه برمیگردیم» و مجموعه «جرس» را در جدول پخش دارد.
در این گزارش، با تهیهکنندگان چند برنامه شاخص محرمیگفتوگو کردهایم تا از روند تولید، اهداف و رویکردهای آنان در روایت تلویزیونی از فرهنگ عاشورا و انعکاس حماسه مردم در این روزها بیشتر بدانیم.
از سوگ حسینی تا ادای دین به قهرمانان ملی
امیر مقدم، مدیر آیینهای برنامه «حسینیه معلی» درخصوص جزئیات این فصل بیان کرد: یکی از بزرگترین تغییراتی که در دهمین فصل «حسینیه معلی» شاهد هستیم، تغییر لوکیشن از تهران به حرم مطهر امام رضا(ع) است. امسال ما در حرم امام رضا(ع)، در دارالقرآن کریم یا مسجد دو درب یا مدرسه دو درب که این مکان با هر دو نام شناخته میشود، برنامه را ضبط کردیم که در چند قدمی ضریح مطهر قرار دارد.
مقدم افزود: این موضوع باعث شد امسال حالوهوای برنامه بسیار معنوی و متفاوت باشد. محیطی که بهعنوان استودیو از آن استفاده کردیم، هم قدمت دارد و هم حالوهوایش به اندازهای اثرگذار است که به اذعان بسیاری از افرادی که برای اجرا آمده بودند، فضای پیرامون حرم رضوی تأثیر بسیار زیادی در اجرای آنها داشته است.
مدیر آیینهای برنامه «حسینیه معلی» با اشاره به میزبانی از مردمیکه در حرم رضوی مهمان «حسینیه معلی» میشوند، تصریح کرد: مسجد دو درب، گنجایش مشخصی دارد و ما از حداکثر ظرفیت آنجا استفاده کردیم، اما محدودیت هم دارد. ما تلاش کردیم که با همان فضای موجود و گنجایش، تعداد نفرات اجراکننده آیینهای مذهبی در حسینیه کمتر از سالهای گذشته نباشد.
وی ادامه داد: ما در سالهای گذشته آیینها را در باشکوهترین حالت ممکن و با اجرای چندصد نفره در «حسینیه معلی» میدیدیم و امسال هم در فضای حرم رضوی باز هم اجرای چندصد نفره داشتیم. شاید اندکی متراکمتر باشد، اما بههرحال از شور و شکوه اجراهای آیینی چیزی کم نشد، بلکه به اذعان بسیاری از افراد، جمعیت متمرکز در حسینیه، شور و شکوه را چندین برابر هم کرده است.
مدیر آیینهای برنامه «حسینیه معلی» درخصوص تغییرات در میز ذاکران این فصل نیز توضیح داد: ما در هر فصل به این موضوع تأکید میکنیم که در حسینیه، میز ذاکران یا میزبانان داریم. در حسینیه رقابت و داوری وجود ندارد. بنابراین میز ذاکرین برنامه در این فصل با همان دیدگاه شکل گرفت و روحانی میز، حجتالاسلام سیدحسین آقامیری است. ذاکرین حسینیه نیز آقایان: سید مجید بنیفاطمه، حاج مهدی رسولی، سیدرضا نریمانی و امیر برومند هستند و مجری برنامه مانند فصول پیشین نجمالدین شریعتی است.
مقدم اضافه کرد: در «حسینیه معلی» در هر فصل چند قالب اجرایی و محتوایی داریم. برای مثال در فصل شعبان، یکی از ساختارهای اجرایی در حسینیه سرود است، یکی دیگر از قالبها میتواند نمایش مسجدی باشد، مداحی نیز که همیشه بوده و همچنان هم هست و در کنار این بخشها، پرداختن به افراد و سوژهها را هم داریم. در فصل محرم اما قالبهای اجرایی ما تفاوتهایی دارد. یکی از عمدهترین و برجستهترین اشکال اجرایی یا قالبهای محتوایی که به آن میپردازیم، برگزاری آیینهای سنتی عزاداری است که ریشه در رسم و رسوم و آداب کهن هرکدام از اقصینقاط کشور دارند.
وی عنوان کرد: در این فصل سعی شد آیینهای مختلف و متفاوت، با قالبهای بصری و اجرایی متفاوت را گردآوری، شناسایی و بارها به آن نقطه سفر کنیم. یکی از قالبهای اجرایی در حسینیه همچنان آیینهای عزاداری است. در فصل محرم، از دیگر گونههای اجرایی، مداحی است که بهصورت پایه در تمام فصول «حسینیه معلی» چه در فصول شادی و چه در فصول عزاداری، یکی از قالبهای ثابت اجرایی محسوب میشود.
وی گفت: از دیگر اشکال اجرایی در فصل محرم حسینیه، اجرای شبیهخوانی یا تعزیه است. همچنین در فصل محرم مانند فصل شعبان، سوژههایی هم داریم و در «حسینیه معلی» یا با این سوژهها گفتوگو میکنیم یا داستانی در پس آنها نهفته است که در حسینیه روایت میشود.
وی یادآوری کرد: همچنان که از نام «حسینیه معلی» برمیآید، در فصل محرم داریم برای اباعبدالله الحسین(ع) عزاداری میکنیم، اما این یک رسالت بر دوش «حسینیه معلی» است که به مسائل اجتماعی و همچنین مسائل داخلی ایران هرگز بیتوجه نباشد که همینطور بوده است. ما چه در قالب اجرایی آیینهایمان، چه در محتوای مداحیهایمان و حتی در تعزیه که خودش نوعی نمایش است و صرفاً تاریخ را در قالب یک نمایش تصویرسازی میکنیم به این موضوعات توجه داشتهایم.
مدیر آیینهای «حسینیه معلی» اضافه کرد: در این برنامه ما در بسیاری از آیینهای عزاداریمان در قالب اشعار یا در بخشی از اجرای آیین هم به روایت حماسه، صلابت و توانمندیهای ایران پرداختیم. همچنین مذمت و خوار و خفیف کردن دشمن را نیز در قالب شعارهایی که حتی این روزها در میادین و تجمعات مردمیشنیده میشود به برنامه آوردهایم و در بخشی از آیینها نیز به آن پرداخته شده است.
وی یادآوری کرد: همچنین در بعضی از آیینهای عزاداری همانطور که امروز در میادین پرچم ایران به اهتزاز درمیآید، در «حسینیه معلی» نیز پرچم ایران را برافراشتهایم. این اتفاقی است که در گذشته در عزاداریها مرسوم نبوده، اما اکنون این ابتکار را در «حسینیه معلی» بهکار گرفتهایم. در بسیاری از مداحیها نیز به موضوع رسالت، دلاوری، حماسههای ایران و ضعف و ناتوانیهای دشمن پرداختهایم. امسال در آیینهای عزاداری، مداحیها و سوژههایی که در «حسینیه معلی» ارائه کردهایم به سوگ و عزاداری رهبر شهیدمان نیز پرداختیم.
مقدم پیرامون سوژههای فصل محرم «حسینیه معلی» نیز توضیح داد: عمده سوژههای ما امسال مربوط به جنگ بودند یا سوژههایی از میناب، از دل جنگ در شهرها و روستاها، خانوادههای شهدا را انتخاب کردیم. بنابراین «حسینیه معلی» این رسالت را داشته که در حد امکان و با تمام توان، هم به سوگواری رهبر شهیدمان، هم به حماسهها، افتخارات و توانمندیهای ایران عزیزمان هم به لعن دشمن و جنگ بپردازد.
مدیر آیینهای برنامه «حسینیه معلی» اضافه کرد: در اجراهای این فصل، بهصورت توأمان به یک حقیقت غیرقابلانکار به نام عشق به مذهب و ملیت در ایرانیان پرداختیم و درعینحال که برای اهلبیت (ع) سوگواری میکنیم و تجربههای جنگ و شهادت رهبری و حماسه حضور مردم را در محتوای بسیاری از بخشهای برنامه لحاظ کردهایم.
روایت زنده کربلا برای دلهایی که دورند
همزمان با فرارسیدن دهه اول محرم، برنامه زنده «یا کاشفالکرب» از کربلای معلی روی آنتن شبکه قرآن سیما میرود؛ برنامهای که به تهیهکنندگی مهدی زمانی و با همکاری آستان مقدس حضرت عباس (ع) تولید شده و تلاش دارد فضای معنوی حرم را به خانههای مخاطبان در سراسر ایران و جهان منتقل کند. این برنامه که حدود پنج سال است به شکل مستمر تولید میشود، امسال نیز همچون سالهای گذشته با حالوهوای ویژه محرم از حرم مطهر حضرت عباس (ع) بهصورت زنده پخش میشود و علاوه بر پوشش مراسم و آیینهای حرم، بخشهایی تعاملی و مشارکتی برای مخاطبان نیز در نظر گرفته شده است.
مهدی زمانی، تهیهکننده برنامه «یا کاشفالکرب»، درباره شکلگیری این برنامه میگوید: ایده اصلی این برنامه از سوی تولیت آستان مقدس حضرت عباس (ع) مطرح شد. هدف این بود کسانی که امکان تشرف به کربلا را ندارند، بتوانند از راه دور و از طریق قاب تلویزیون، حالوهوای حرم را تجربه کنند. بر همین اساس، این برنامه به زبانهای مختلف ازجمله فارسی، عربی، انگلیسی و اردو تولید و پخش میشود و در تمام نسخهها نیز با همین عنوان «یا کاشفالکرب» شناخته میشود. حتی این برنامه بهصورت هفتگی در شبهای جمعه از پشتبام حرم مطهر نیز پخش میشود و یک تجربه چندزبانه و بینالمللی از فضای معنوی کربلا ارائه میدهد.
از ویژگیهای شاخص «یا کاشفالکرب»، زنده بودن کامل آن و ارتباط مستقیم مخاطب با فضای حرم است. زمانی دراینباره توضیح میدهد: در برنامه زنده، ارتباط بین بیننده و فضای حرم صرفاً تصویری نیست، بلکه یک ارتباط شنیداری و احساسی نیز برقرار میشود. حتی ما صدای محیط حرم را نیز حفظ میکنیم تا اتمسفر واقعی کربلا به مخاطب منتقل شود. در بسیاری از مواقع، مخاطبان تماس میگیرند و درخواست میکنند بخشهای خاصی مانند بینالحرمین یا ضریح مطهر امام حسین (ع) نمایش داده شود. ما نیز تلاش میکنیم در همان لحظه این درخواستها را پاسخ دهیم. درواقع، «یا کاشفالکرب» یک ارتباط زنده، دلی و تصویری با حرم امام حسین (ع) و حضرت عباس (ع) است که از طریق قاب شبکه قرآن شکل میگیرد.
این تهیهکننده درباره بخشهای تعاملی برنامه نیز میگوید: امسال در شب اول محرم مراسم نصب پرچم حرم را داریم. همچنین در طول برنامه، برای بینندگان قرعهکشی سفر کربلا برگزار میشود و هدایایی مانند پرچم و پارچههای متبرک حرمین شریفین و انگشترهایی از سنگ کف حرم به مخاطبان اهدا میشود. این بخشها تلاش دارند تا ارتباط معنوی میان مخاطبان و فضای حرم را عمیقتر و ملموستر کرده و حس مشارکت مخاطب را در برنامه افزایش دهند.
زمانی با اشاره به شرایط خاص تولید برنامههای محرم امسال تأکید میکند: امسال محرم حالوهوای متفاوتی دارد. فقدان رهبری و فضای احساسی ناشی از نبود ایشان، کار را سختتر کرده است. از سوی دیگر، شرایط منطقهای و تحولات سیاسی و اجتماعی نیز بر فضای برنامهسازی تأثیر گذاشته است. همچنین حضور گسترده مردم در تجمعات و آیینهای عزاداری در سراسر کشور نشان میدهد که جامعه بیش از همیشه با الگوی عاشورا و فرهنگ مقاومت پیوند خورده است. همه این موارد باید در تولید برنامهها دیده شود.
تهیهکننده «یا کاشفالکرب» با تأکید بر نقش رسانه در شرایط فعلی میگوید: در برنامهسازی این ایام، باید بیش از هر چیز به سمت امیدآفرینی حرکت کنیم. ناامیدی در نگاه دینی جایگاهی ندارد و ما وظیفه داریم مردم را نسبت به آینده و لطف اهلبیت (ع) امیدوار کنیم. این نگاه امیدآفرین در تمام اجزای برنامه دیده میشود؛ از گفتار مجری گرفته تا اشعار، متون مداحی و حتی نوع ارتباط با مخاطب. تلاش کردهایم فضای برنامه صرفاً سوگمحور نباشد، بلکه امید، مقاومت و ادامه مسیر نیز در آن دیده شود.
زمانی در توضیح نام برنامه میگوید: نام این برنامه برگرفته از یکی از القاب حضرت ابوالفضلالعباس (ع) است. در روایات آمده که امام حسین (ع) هر زمان دچار اندوه میشدند، میفرمودند برادرم را صدا بزنید، چراکه او مایه آرامش قلب من است. حضرت عباس (ع) بهعنوان «یا کاشفالکرب عن وجهالحسین» شناخته میشوند؛ یعنی کسی که غم و اندوه را از چهره امام حسین (ع) برطرف میکرد. بر همین اساس، کسانی که به این حضرت متوسل میشوند، در حقیقت به سرچشمه آرامش و گشایش دل متصل میشوند.
برنامه «یا کاشفالکرب» در سالهای اخیر توانسته به یکی از تولیدات شاخص مناسبتی شبکه قرآن تبدیل شود؛ برنامهای که نهتنها یک پوشش تلویزیونی از حرم مطهر ارائه میدهد، بلکه تلاش میکند تجربهای عاطفی، معنوی و مشارکتی برای مخاطبانی فراهم کند که شاید امکان حضور در کربلا را ندارند.
به گفته تهیهکننده، مأموریت اصلی این برنامه ساده اما عمیق است: ایجاد ارتباطی زنده میان دلهای مشتاق و حرم سیدالشهدا (ع) و حضرت عباس (ع)؛ ارتباطی که از قاب تلویزیون آغاز میشود، اما درنهایت به یک تجربه درونی و شخصی برای مخاطب تبدیل میشود.
تصویر هیئتهای عزای حسین (ع) در یزد
«من حسین (ع) را دوست دارم» ویژهبرنامه محرم شبکه نسیم است که به روال دو سال گذشته امسال هم از این شبکه روی آنتن میرود. این برنامه که با محوریت نوع منحصربهفرد عزاداریها در استان یزد تولید میشود، میزبان بخشی از مهمترین هیئتهای اصیل یزدی است و بر تمرینها، کلمات و اشعار، موسیقی و فرم اجرای آنان تمرکز دارد.
سامان ارسخان، تهیهکننده برنامه «من حسین را دوست دارم» درباره این برنامه گفت: این سومین سالی است که «من حسین را دوست دارم» با تمرکز بر برگزاری آیینهای شیعی در شهر یزد روی آنتن تلویزیون میرود. این برنامه از ابتدای محرم، سهشنبه ۲۶ خرداد روی آنتن میرود و تا ۱۳ محرم ادامه دارد. در ادامه و پس از وقفهای مجدد از اربعین تا شهادت امام رضا (ع) این آیینها برگزار میشود و ما درمجموع ۲۰ شب روی آنتن هستیم. دلیل این وقفه این است که برنامه «من حسین را دوست دارم» برگزاری مراسم در هیئتهای عزاداری یزد را پوشش میدهد و آنان سبک منحصربهفرد دارند و بعد از ۱۳ محرم عزاداری و فعالیتهایشان تمام شده و از اربعین تا انتهای ماه صفر دوباره برقرار میشود.
وی درباره ایده تولید برنامه گفت: من به دلیل یزدی بودن همواره دوست داشتم که دراینباره کار کنم و سه سال پیش این پیشنهاد را به مدیران شبکه نسیم ارائه دادم که درباره برگزاری مراسم محرم در یزد کار شود، چراکه این عزاداریها اصیل و سنتی و متفاوت با سبک امروز هستند. مثلاً یکی از این تفاوتها این است که هیئتها در یزد در یک نقطه عزاداری نکرده و هر شب دستکم به سه تا چهار مجلس میروند – از خانه تا حسینیه و تکایا – و عزاداری میکنند. در یزد کسی را به اسم حسین سعادتمند داشتیم که بنیانگذار نوع خاصی از عزاداری بود و امروز فرید پسرش از آهنگسازان درجهیک کشور است. این آدمها و این سبک عزاداری کمتر در شبکه ملی دیده شده است، چراکه ما در برنامهها عزاداریهای سراسر ایران را بهصورت مختصر و بسیار گذرا نشان میدادیم و بر آن تمرکز نمیکردیم. بنابراین بهشخصه این نیاز را حس میکردم که این مراسم باید دیده و شنیده شوند.
ارسخان تأکید کرد: عزاداریهای یزد این تفاوت را هم دارند که یک دقیقه در دستگاهی خاص میخوانند و سینهزنان بندهای بسیاری را جواب میدهند. ما این روزها مشغول فیلمبرداری از تمرین عزاداری یزدیها هستیم. بعد از عید غدیر ضبط را شروع کردیم؛ روند تمرین هیئت یزدی را برای مخاطبان ضبط میکنیم تا به تصویر بکشیم. این گروهها ملودی و شعرهایشان را با گروه عزاداری تمرین میکنند و در حضور شاعر و یا به شکل ارتباط برخط با او ایرادات را اصلاح و دوباره تمرین میکنند. از دل همین تمرینها با ملودی و شعری که بارها تغییر کرده و ایدئال شده، مداح اشعار را غلطگیری کرده و در مجلس اباعبدالله به شکل نهایی و مطلوب اجرا میکنند. مثلاً گاهی کلمهای که در شعر نشسته، اما در هجی و مداحی خوب درنمیآید، عوض شده و تغییر میکند و این تغییر تا رسیدن به شکل ایدئالی از شعر و مداحی ادامه دارد.
وی افزود: مداحی در یزد همواره با زمان پیش رفته است و اگر مداحی و نوحههای یزدی -دستکم در سه و چهار دهه پیش که از آن فیلم داریم – را نگاه کنید، متوجه میشوید که چطور این مداحی و اشعار بهروز هستند. حتی اگر نقد اجتماعی و سیاسی بوده هم در این مداحیها مطرح شده است.
این تهیهکننده ادامه داد: اتفاق عجیب سال گذشته و پس از جنگ ۱۲ روزه این بود که همه پایکار کشور ایستاده بودند. پس از جنگ رمضان هم دوباره این عرصه در مراسم محرم برجسته شده است و این روزها شلوغترین ایام شاعران مذهبی ماست که بسیار پرمشغله هستند و ادبیاتی تازهوارد این عرصه شده و خودجوش هم بوده است؛ کلماتی مانند جنگ، میدان و رهبر شهید در اشعار امسال آمده است. البته شعرها هنوز تکمیل نشدهاند، چون عزاداران آنها را بندبند میخوانند و کفِ بندها پنج و شش تایی است. مثلاً هیئتی نوحه امسال خود را با «جنگ» شروع کرده و هیئتی دیگر با «میدان» و همه آنان میخواهند که به مخاطب اهمیت میدان و این، بار معنایی کلمات را یادآوری کنند. ارسخان در پاسخ به این سؤال که فارغ از محتوا آیا در فرم هم تغییری در این مراسم صورت گرفته است یا خیر گفت: امسال از هرچیز تلختر فقدان رهبر است که باید به آن اشاره کرد. از سوی دیگر برنامه ما همزمان با پخش از شبکه نسیم از رادیو ایران هم پخش میشود. مهمترین دغدغهمان این است که بگوییم محرم سال ۱۴۰۵ محرمیکاملاً متفاوت است که در ۴۷ سال اخیر سابقه نداشته است و این تفاوت و همراه بودن به همت سینهزنان و بزرگان هیئت محقق میشود.
«رهنما» تصویر ایستادگی از دید عاشوراست
در روزهای پس از شهادت رهبری و نیاز جامعه به بازخوانی دقیقِ مسیر طیشده، ویژهبرنامه تلویزیونی «رهنما» به میزبانی مهدی مهدیقلی و با تهیهکنندگی سیدمهدی موسوی حسینی روی آنتن رفت. این برنامه با عبور از رویکردهای صرفاً سوگوارانه، مدل حکمرانی در اندیشه آیتالله خامنهای را موردبررسی کارشناسان قرار داد.
این روزها «رهنما» بهصورت یک ویژهبرنامه محرمی- عاشورایی روی آنتن شبکه یک سیما قرار دارد.
سیدمهدی موسوی حسینی، تهیهکننده برنامه «رهنما» درباره این برنامه مختص عاشورا گفت: ویژهبرنامه محرم «رهنما» از سهشنبه ۲۶ خرداد روی آنتن رفته (ساعت ۲۳) و تمرکز خود را بر روایت از سبک زندگی عاشورایی و نگاه امام شهید به بحث کربلا و عزاداری گذاشته است. این برنامه شش قسمت است و در آن از مداحان و واعظانی که در بیت رهبری سابقه مدیحهسرایی و عزاداری داشتند، دعوت کرده است. دکور ما همانند همان محل عزاداری حسینیه امام خمینی (ره) در ایام محرم است.
وی ادامه داد: این ویژهبرنامه دنباله فصل اول برنامه «رهنما» ست که در سهماهه جنگ رمضان شکل گرفت؛ این برنامه آن زمان به شخصیتپردازی از مدل حکمرانی، شیوه تفکر و رفتار آیتالله خامنهای میپرداخت و در حال حاضر بر بعد عاشورا و مبارزه و عزاداری و هیئتها از نگاه رهبری تمرکز کرده است. در این برنامه نکات و صحبتهای رهبر در آیتمهایی پخش میشود و از طرفی نگاه رهبر شهید به عزاداری و مداحی از مهمانان سؤال میشود.
موسوی حسینی در پاسخ به این سؤال که مهمانان بر چه اساس انتخاب شدهاند، تصریح کرد: مهمانان بر اساس حضورشان در دهه محرم در بیت و اجرا و سخنرانی در محضر رهبر و برخورد نزدیک با ایشان موردتوجه و دعوت ما بودهاند.
وی با تأکید بر صحبت از مردم، تفاوت عاشورای امسال و جنگ در ویژهبرنامه عاشورایی برنامه «رهنما» بیان کرد: در طی این برنامه این همانیهای جدی بین نهضت عاشورا و دیدگاه رهبر شهید موردتوجه بوده است؛ همچنان که رهبر تا لحظه آخرسر تسلیم فرود نیاوردند و مهمانان برنامه ایستادگی رهبر و جمهوری اسلامی را با امام حسین و عاشورا مقایسه کردند.
این تهیهکننده در انتها با تأکید بر دغدغه «رهنما» اظهار کرد: بازخوانی عاشورا از دید رهبر و اینکه مخاطب با فلسفه کنشهای ایشان آشنا شوند از مهمترین اهداف ما از تولید این برنامه بود. اینکه چرا مقاومت و ایستادگی کردیم اساساً به نگاه عاشورایی ما بازمیگردد.
واکاوی ریشههای تاریخی کربلا در آینه مسائل روز
برنامه تلویزیونی «سوره» در فصل جدید خود با عبور از روایتهای سطحی از واقعه عاشورا، به سراغ ریشههای تاریخی و سیاسی این واقعه در صدر اسلام رفته است. این برنامه با رویکردی عالمانه و با محوریت نهجالبلاغه و قرآن، تلاش میکند تا میان جنگهای صدر اسلام و چالشهای امروز ایران اسلامی، پیوندی معنادار برقرار کند. عاشورا برای شیعیان، قلهای رفیع در ابراز ارادت و تبیین مظلومیت حسینبنعلی (ع) و یاران باوفای ایشان است. شبکه چهار سیما با طراحی ویژهبرنامه «سوره»، در جدیدترین فصل خود، «بررسی جنگهای صدر اسلام» را بهعنوان محور اصلی انتخاب کرده تا با نگاهی تحلیلی به ریشههای واقعه کربلا بپردازد.
شبیر فیروزیان، مجری و سردبیر برنامه «سوره» درباره چرایی انتخاب این سوژه میگوید: برای رسیدن به بطن واقعه کربلا، بخش مهمی از مسئله، سوژهپردازی رسانهای است. ما تلاش کردیم این بحث را بهگونهای مطرح کنیم که مخاطب در مواجهه اول، با جذابیتی نو مواجه شود و بتواند با موضوع همراهی کند.
فصل ششم سوره که در ماه مبارک رمضان تولید شد، به دلیل تقارن با تحولات منطقه، رویکردی «جنگمحور» داشت. فیروزیان دراینباره میگوید: ایده اصلی برنامه همواره مبتنی بر مسائل روز جامعه است. پس از پشت سر گذاشتن جنگ تحمیلی ۱۲ روزه و جنگ رمضان، موضوع را با مبحث جهاد در قرآن گره زدیم. اکنون نیز در ایام محرم، پرداختن به جنگهای صدر اسلام به دلیل شباهتهای ساختاری با آنچه در سال اخیر بر ما گذشته است، بسیار حائز اهمیت است. هدف ما جریانشناسی این رویدادها و تطبیق تاریخی آنهاست تا درسهای مقاومت برای مخاطب امروز تبیین شود.
یکی از ویژگیهای متمایز سوره، اجتناب از گفتوگوهای سطحی است. به همین منظور، حجتالاسلاموالمسلمین غلامرضا قاسمیان بهعنوان مهمان ثابت ۱۰ شب انتخاب شده است تا توالی مباحث، لحن گفتار و عمق مطالب حفظ شود. فیروزیان در توصیف انتخاب این کارشناس میگوید: علاوه بر اشراف او بر نکات ظریف تفسیری، توانایی ارائه مباحث قرآنی با ادبیات امروزی و گره زدن آن به مسائل روز، مهمترین مزیت برای انتخاب آقای قاسمیان بود.
وی همچنین با تأکید بر اهمیت نهجالبلاغه در این برنامه میافزاید: انس با کلام امیرالمؤمنین (ع) از توصیههای مکرر رهبر انقلاب است. ما در «سوره» تلاش میکنیم نشان دهیم که نهجالبلاغه چگونه میتواند راهگشای مسائل اقتصادی و حوزههای حکمرانی امروز باشد. اتکا به راهبردهای مدیریتی بیانشده در نهجالبلاغه، ابزاری قدرتمند برای رفع گرههای ذهنی و عملی جامعه ما در شرایط جنگی است.
در این گفتوگو، فیروزیان از مسعود دیانی، مجری و سردبیر فقید برنامه «سوره» یاد میکند. او معتقد است رویکردها و اندیشههای سیاسی که دیانی در این برنامه بنا نهاد، همچنان ستون فقرات و راهنمای تولیدات این فصل است. برنامه «سوره» اکنون بهعنوان یک شاخص در فضای معارفی شبکه چهار سیما شناخته میشود. تلاقی متقن بودن و سندیت مباحث با ارتباط با مسائل پیش رو، فصل جدیدی را در برنامهسازیهای دینی گشوده است.
فیروزیان در پایان تأکید میکند که این سلسله گفتوگوها پیرامون بایستههای حکومت اسلامی، بیش از هر چیز بر کاربردی بودن مباحث تاریخی تمرکز دارد؛ نگاهی که تاریخ را نه در گذشته، بلکه در متن مسائل جاری کشور بازخوانی میکند تا مخاطب بتواند با تکیهبر سیره ائمه (ع) و کلام وحی، تحلیل دقیقتری از امروز خود داشته باشد.
پیوند هویت ملی و حماسه عاشورا برای نسل کودک
برنامه تلویزیونی «سر سفره خدا» در فصل محرم سال ۱۴۰۵ با رویکردی خلاقانه، مفاهیم عمیق قیام عاشورا را با دغدغههای هویتی و دفاعی کودکان امروز ایران پیوند زده است. این برنامه در ۱۱ قسمت، با محوریت «مراقبت از حریم وطن» و با بهرهگیری از قالب نمایشی طنز، تلاش میکند تا ضمن تبیین آموزههای دینی، درسهای مقاومت و همدلی را به زبانی متناسب با کودکان روایت کند. برنامه «سر سفره خدا» که بیش از یک دهه سابقه حضور موفق در شبکه کودک را دارد، در ایام محرم امسال از ۲۶ خرداد تا پنجم تیر، با رویکردی تربیتی و درعینحال سرگرمکننده به استقبال مخاطبان خود میرود. یاسر غفاری، تهیهکننده این برنامه، با اشاره به برنامهریزیهای دقیق صورت گرفته از ابتدای سال، هدف اصلی این فصل را تبیین شخصیت امام حسین (ع) و پیوند دادن آن با مفاهیم «حریمداری» و «افتخار ملی» عنوان کرد.
به گفته غفاری، محتوای این فصل تحت عنوان «مراقبت از حریم وطن» طراحی شده است. وی دراینباره میگوید: با توجه به وقایع اخیر و تجربههای کشور در جنگ رمضان، کودکان امروز بیش از گذشته نسبت به ضرورت دفاع از میهن هوشیار هستند. ما تلاش کردیم مفهوم حریم و دفاع از مرزهای عقیدتی و ملی را با طعم افتخار و هویت دینی درآمیزیم.
وی میافزاید: این برنامه در خلال داستانهای خود، مهارتهایی چون تابآوری در برابر سختیها، تقویت همدلی و مواسات، حفظ آبروی دیگران و هوشیاری در برابر شایعات را بهعنوان محورهای تربیتی برای مخاطبان کودک هدفگذاری کرده است.
تفاوت بارز این فصل با فصول گذشته در ساختار روایی آن است. غفاری توضیح میدهد: در این فصل، آیتمهای کوتاه را کاهش دادهایم تا مخاطب در هر قسمت، شاهد یک داستان نمایشی منسجم و جذاب باشد که از ابتدا تا انتها ادامه مییابد.
به گفته این تهیهکننده، یکی از بخشهای دیدنی این برنامه، حضور مرشد محسن میرزاعلی در بخش نقالی است که روایتهای دلاورانه از شهدای جنگهای اخیر کشور را با داستانهای شاهنامه و وقایع کربلا پیوند میزند تا پیوستگی میان تاریخ کهن ایران و حماسه حسینی برای کودکان تداعی شود.
غفاری با اشاره به اهمیت نگاه تعاملی برنامه میگوید: سر سفره خدا امسال علاوه بر پخش تلویزیونی، رویکردی تعاملی را نیز در دستور کار دارد. پویش «من مدافع ایرانم» از مخاطبان میخواهد تا با ارسال پیامک یا ضبط ویدئوهای کوتاه و ارسال آن به پیامرسان «شاد»، روایت خود را از اینکه چگونه مدافع ایران هستند، بیان کنند؛ رویکردی که هدف آن مشارکت فعالانه کودکان در مباحث برنامه است.
موفقیت «سر سفره خدا» در گرو ترکیب بازیگران باسابقه و صمیمی آن است. یاسر غفاری با تجلیل از حامد مدرس، احسان مهدی، امیر سهیلی و ماشاالله شاهمرادیزاده میگوید: نزدیکی فکری، صمیمیت فراتر از همکاری و تعهد بالای این هنرمندان، عامل اصلی موفقیت ماست. این رفاقت قدیمیباعث شده تا کیفیت اجرا و انتقال پیام به مخاطب کودک، در سطحی مطلوب و تأثیرگذار صورت گیرد.
این تهیهکننده با اشاره به فضای معنوی و افتخارآمیز برنامه اظهار کرد که «سر سفره خدا» تلاش میکند تا با تکیه بر مقاومت مردم و خانوادههای ایرانی در برابر ناملایمات، تصویری از غرور و استقامت را برای کودکان ترسیم کند؛ تصویری که با هوای معنوی محرم و آموزههای اهلبیت (ع) پیوندی عمیق دارد.
غفاری با تأکید بر اینکه «سر سفره خدا» پس از یک دهه فعالیت مداوم، به هویت و انسجام ساختاری دست یافته است، تصریح میکند: در چنین مرحلهای، بزرگترین چالش ما دوری از تکرار است. برای ماندگاری، باید با نوآوری و خلاقیت، تنوع را جایگزین موضوعات همیشگی کرد. این رویکرد به معنای تغییر اصالت برنامه نیست، بلکه بدین معناست که مخاطب در هر فصل با روایتهایی تازه و غافلگیرکننده روبهرو شود.
به گفته این تهیهکننده، این مهم تنها با تکیه بر تجربه بازیگران حاصل میشود؛ چراکه آنان با شناخت کامل از ساختار برنامه، خود در فرآیند ایدهپردازی و نوآوری سهیم هستند. وی میافزاید: ما همواره تلاش میکنیم قصههایی را به تصویر بکشیم که برای مخاطب کودک، تجربهای کاملاً نو باشد. این پویایی در طراحی بخشهای نمایشی و طنز، همان عاملی است که باعث شده مخاطب، همواره با اشتیاق منتظر قسمتهای جدید باشد.
یکی از نقاط قوت «سر سفره خدا»، تجربه حضور چند نسل از مخاطبان است. غفاری با اشاره به این نکته میگوید: امروز بسیاری از نوجوانان و جوانانی که مخاطب دیروز برنامه بودهاند، همچنان ما را دنبال میکنند. این موضوع نشان میدهد که برنامه، نهفقط یک محصول تلویزیونی، بلکه به بخشی از سبک زندگی و یک عادت رسانهای برای مخاطبان تبدیل شده است.
این تهیهکننده در پایان اظهار کرد: این پیوند عمیق، حالا در مناسبتهای محرم و اربعین نیز تکرار شده است: مخاطب ما اکنون منتظر روایتهای ویژه ما در ایام مناسبتی است. این ماندگاری، ثمره اعتماد متقابل میان گروه سازنده و مخاطبانی است که «سر سفره خدا» را بخشی از لحظات معنوی و خانوادگی خود میدانند و این برای ما ارزشمندترین دستاورد است.
