در سوابق علمی و اجرائی محمدباقر بهشتی به عنوان یک اقتصاددان و یا یک مدیر اقتصادی تردیدی وجود ندارد. مقالات متعددی از او به جای مانده و صحبتهای انتقادی، صریح و بیپردهاش بارها در رسانههای مختلف منتشر شده است. همه این سوابق باعث شد تا ما نیز سراغش رفته و گفتوگوی یک ساعتهای با او داشته باشیم. در ادامه مشروح این گفتوگو تقدیم حضور میشود:
وضعیت اقتصادی و معیشتی مردم را که منجر به اعتراضات اخیر شد، چطور تحلیل و ارزیابی میکنید؟
اولا کارنامه اقتصادی حاکمیت در ۴۷ سال گذشته، کارنامه قبولی نبوده و این اعتراضات هم انباشت مجموعه نارضایتیها است و مختص یک یا دو دوره خاص نیست؛ همه ناموفق بودند. اگر کسی این اتفاقات را کوچک بشمارد و بگوید به دلیل فلان مسئلهِی مشخص بوده قضاوت درستی نکرده است. ما باید کل عملکرد اقتصادی ۴۷ ساله نظام را بررسی و تحلیل کنیم. ممکن است عملکرد در دورهای بهتر از دوره دیگر باشد اما کلا در اقتصاد کارنامه ما مردودی بوده است.
اگر یک حساب سرانگشتی داشته باشیم، ما ۱٫۱ درصد جمعیت و یک درصد مساحت دنیا را داریم در حالی که ۱۶ درصد گاز دنیا، ۹ درصد نفت دنیا و حدود ۷ درصد معادن دنیا مختص ایران است، با همه این اوصاف تولید ناخالص داخلی ما کمتر از ۰٫۴ درصد دنیا است؛ چرا؟! مسئولان باید جواب دهند. پس باید نتیجه بگیریم همه مسئولان شکست خورده هستند و انباشت این نارضایتیها برمیگردد به مدیریت ناکارآمد همه مدیران!
به نظر شما آیا در شرایط کنونی حذف ارز ترجیحی و تک نرخی شدن آن به صلاح است؟
بله؛ تک نرخی شدن ارز به نفع کشور است. ارز چند نرخی یعنی رانتخواری و قاچاق. پس سیاست درست تک نرخی بودن ارز است. در حال حاضر که دولت این سیاست را اتخاذ کرده باید تمام تلاش خود را برای اجرای درست آن بکار بندد و جلوی فساد و رانت خواری را بگیرد. اما باید کاری کنیم قدرت خرید مردم در اثر تک نرخی شدن ارز کم نشود و دولت مابهالتفاوت قیمتها را به همه کسانی که متضرر شدند بپردازد.
کارنامه اقتصادی دولت در تعدیل ناترازیها و بهبود معیشت مردم را چطور ارزیابی میکنید؟
این دولت مسئول همه مشکلات نیست؛ ناترازی مربوط به همه ۴۷ سال است نه یکی دو سال گذشته. البته دولت باید تصمیم درستی برای مدیریت شرایط فعلی بگیرد که معتقدم تاکنون موفق به این امر نشده است. دولت باید هزینهها را کاهش دهد و بودجه تمام نهادهای غیردولتی را قطع کند.
در این شرایط روش بودجهریزی باید اصلاح شود. منبع درآمد دولت مالیات و فروش نفت است که به دلیل تحریمها صادرات نفت ما محدود و توان بودجهای دولت بسیار کاهش یافته است.
در اینجا همه نهادهای غیردولتی و فرادولتی مثل بنیاد مستضعفان، ستاد اجرای فرمان امام، بنیاد برکت و آستان قدس باید با تمام ظرفیت به کمک دولت و مردم بشتابند. با مشارکت این نهادها بسیاری از مشکلات کشور قابل حل است.
به نظر شما آیا بازگشت دکتر همتی به بانک مرکزی منطقی بود؟
بله! معتقدم حذف دکتر همتی اشتباه بود. مجلس کار اشتباهی کرد که دکتر همتی را استیضاح و برکنار کرد. همتی هم سواد و هم تجربه لازم اقتصادی را دارا بود؛ چرا باید برکنار میشد؟!
یکی از کارهای درستی که دولت انجام داده انتصاب وی به عنوان ریاست بانک مرکزی بوده که حالا مسئول بهبود وضعیت معیشتی مردم هم شده است. باید همه کمک کنند که دکتر همتی در مسئولیت خود موفق بشود والا شکست دولت در اقتصاد یعنی از بین رفتن نظام و این شوخی بردار نیست. اگر مسائل اقتصادی حل نشود نظام زیر سوال خواهد رفت و کشور در آستانه تهدید قرار میگیرد.
نظر شما در مورد قطعی گسترده اینترنت به خاطر شرایط خاص سیاسی و امنیتی، با وجود سختی معیشت مردم چیست؟
اینترنت یعنی ارتباط کشور با کل دنیا. مدیریت قرن ۲۱ مدیریت IT است. اقداماتی مثل قطعی اینترنت کشور ما را شبیه کره شمالی میکند! این روند به هیچ وجه به صلاح کشور نیست. ضمن اینکه ضربات مهلکی هم به اقتصاد کشور وارد میکند.
خود ما به عنوان قشر دانشگاهی تمام ابزارهای دسترسی به منابع علمی جهان را از دست داده بودیم. ما نمیتوانیم خود را تافته جدابافته از دنیا قرار دهیم و کشور را تبدیل به کره شمالی کنیم!
از طرف دیگر اصل ۲۷ قانون اساسی نحوه اعتراض مردم را تصریح کرده و اعتراض را با اغتشاش تمیز داده است. لازم است مسئولان کشور یک روش منطقی اعلام اعتراض را به رسمیت شناخته و به شیوهای منطقی شنوای دردهای مردم باشند و دست فرصتطلبان معاند را از مال و جان مردم کوتاه کنند. مردم هم با رعایت مصالح کشور مطالبات خود را بیان کنند و به گوش مسئولان برسانند.
در مجموع قطعی اینترنت به ضرر اقتصاد کشور بوده و به سرمایه سرمایه اجتماعی لطمه وارد میکند و نفع چندانی هم ندارد.
عملکرد تیم مدیریتی استان آذربایجان شرقی را در تعدیل ناآرامیهای گذشته همچنین بهبود وضعیت اقتصادی استان چطور میبینید؟
نظام مدیریتی کشور ما متمرکز است؛ یعنی مسئولان استان مجری دستورات مرکز هستند و خودشان تصمیمگیر نیستند. مگر در شرایطی خاص. اگر ۳۱ استاندار جمع شوند حتی اختیار این را ندارند که مثلا در مورد نرخ سود بانکی نیم درصد تغییر ایجاد کنند. اینها مجری سیاستهای اقتصادی مرکز هستند.
اما در مجموع آذربایجان شرقی ناآرامیهای گذشته را به خوبی مدیریت کرد. به نظر من مسئولان استان ما عاقلتر از متوسط کشور رفتار میکنند. خوشبختانه استاندار ما هم چه از نظر تحصیلات و چه از نظر تجربه، فرد مناسبی است.
عملکرد صدا و سیمای مرکز و استان را در مجموع و بویژه در ناآرامیهای اخیر چطور دیدید؟
معتقدم صدا و سیمای ما مردمی نیست! اغلب چهرههایی که در صدا و سیمای کشور حضور دارند متعلق به جناحی خاص و دارای تفکر ضد توسعه هستند. در صدا و سیمای استان هم همینطور است. البته معتقدم صدا و سیمای استان تنها شعبهای از صدا و سیمای مرکز است که تصمیمگیر نیستند. همه صدا و سیماهای استانها نماینده مرکز هستند.
در واقع اخبار غربال شده مرکز را مردم گوش میدهند و یکی از نهادهایی که به سرمایه اجتماعی کشور لطمه زده همین صدا و سیما است. لازم است در صدا و سیما افرادی حضور یابند که هم به معنای واقعی متخصص و کارشناس بوده و هم وجهه مردمی داشته باشند.
