تعریف جامعه نخبگان

دکتر یوسف زندی در ابتدای گفتگوی خود به ارائه تعریفی کوتاه از جامعه نخبگان پرداخت. وی در تشریح این بخش اظهار داشت: اصطلاح نخبه که معادل انگلیسی آن Elite است از کلمه Eligere به معنای ” انتخاب” و یا ” انتخاب کردن” مشتق شده است؛ در مفهوم ابتدایی برای بیان کیفیت کالاهایی به کار برده می شد که دارای مرغوبیت خاصی نسبت به سایر کالاهای مشابه بوده اند؛ لغت نخبگان به معنای بزرگان، صاحبان فکر، شخصیت و توانایی های وسیع فکری و سازماندهی میباشد؛ در یک جامعه صنعتی، اساس گزینش سرآمدان را باید شایستگی احراز بیشترین توانایی و استعدادهای فکری و اخلاقی، سجایای لازم برای رهبری و درک معنی و مفهوم مسئولیت تشکیل دهد؛ در هرحال مفهوم گروه نخبه تحت تاثیر برخورد عالمانه و روشنفکرانه جامعه شناسان و استادان علم سیاست اروپایی و آمریکایی در دو دهه ۶۰ و ۷۰ میلادی، متحول شد؛ به طوری که در علوم اجتماعی عموماً گروه نخبه به نیروهایی اطلاق می شود که کیفیت کارکرد گرایانه مشخصی را دارا می باشد بدون اینکه به جوانب سیاسی و اخلاقی مساله توجه شود؛ امروزه محور اصلی بحثها در باره گروه نخبه، ساختار و عملکرد نیروهای قدرتمند سیاسی حاکم را شامل می شود.

تاثیر تکریم نخبگان در تقویت سرمایه اجتماعی

وی تکریم نخبگان و الگوسازی از آنان برای صاحبان استعداد برتر از طریق رموز موفقیت و زمینه سازی برای هدایت گروه ها و فعالیتهای نخبگانی از سوی آنان را جزء وظایف ذاتی بنیاد ملی نخبگان عنوان و اظهار کرد:  هر ساله برنامه های مختلف تکریم به منظور بزرگداشت سرآمدان و نخبگان برگزار میگردد؛ بی تردید الگوپذیری آحاد جامعه مخصوصاً جوانان از افراد تکریم شده تاثیر چشمگیری بر تقویت سرمایه اجتماعی خواهد داشت.

رییس بنیاد نخبگان آذربایجان شرقی با اشاره به الگوسازی و تقویت هنجارهای مثبت به عنوان یکی از نتایج تکریم نخبگان زنده خاطرنشان ساخت: بدون تردید نخبگان مورد تکریم به الگوهای زنده تبدیل میشوند و جامعه به ویژه جوانان رفتارها، انگیزه و مسیر موفقیت آنها را مشاهده و تقلید می کنند؛ این امر هنجارهای تلاش دانش محوری، ایثار و مسئولیت پذیری اجتماعی را نهادینه می کندکه زیربنای سرمایه اجتماعی است.

به اعتقاد وی، وقتی نظام حاکمیتی و اجتماعی ، نخبگان را صادقانه تکریم کند، اعتماد عمومی به نهادها افزایش یافته و نخبگان به عنوان سرمایه های نمادین جامعه پل اعتماد بین مردم و حکومت یا نهادهای علمی و اقتصادی می شوند.

وی همچنین کاهش فرار مغزها و حفظ شبکه های دانشی را از دیگر نتایج مثبت تکریم نخبگان عنوان و اضافه کرد:واضح است که تکریم واقعی مادی و معنوی انگیزه ماندن و مشارکت نخبگان در وطن را افزایش میدهد و با حفظ آنها شبکه های دانش و تخصص در کشور تقویت می گردد و این شبکه ها خود شکل قدرتمندی از سرمایه اجتماعی هستند.

از نظر دکتر زندی تکریم نخبگان همچنین تقویت همبستگی ملی و هویت جمعی را در پی دارد. وی در این خصوص ابراز داشت: نخبگان موفق در عرصه های بین المللی منبع غرور ملی میشوند تکریم آنها حس «ما»ی جمعی و هویت مشترک را تقویت میکند و این همبستگی زمینه ساز مشارکت گسترده تر مردم در امور عمومی میشود. رییس بنیاد نخبگان آذربایجان شرقی تسهیل مشارکت مدنی و داوطلبانه و شفافیت و کاهش فساد را از دیگر تاثیرات تکریم نخبگان اعلام کرد.

اهم اقدامات بنیاد در راستای تکریم نخبگان

وی در پاسخ به سئوالی در خصوص  اهم اقدامات بنیاد در راستای تکریم نخبگان یادآور شد: شناسایی، توانمندسازی و توسعه اثرگذاری استعدادهای برتر ، جذب و نگهداشت استعدادهای برتر و نخبگان در دستگاه های اجرایی ، تکریم و الگوسازی از نخبگان ، جذب دانش آموختگان برتر دکتری در دانشگاههای کشور و  معرفی و بکارگیری استعدادهای برتر در شرکتها و مجموعه های دانش بنیان از جمله اقداماتی است که در راستای تکریم نخبگان انجام می دهیم.

مهمترین اقدامات بنیاد در جهت نگه داشت نخبگان

 رییس بنیاد نخبگان آذربایجان شرقی همچنین در پاسخ به سئوالی مبنی بر مهمترین اقدامات بنیاد در جهت نگه داشت نخبگان به رفع مشکلات معیشتی نخبگان شامل شغل و مسکن اشاره و اظهار کرد: در این راستا بنیاد با تدوین طرح جذب نخبگان در دستگاههای اجرایی (برگزاری سه فراخوان)، جذب نخبگان در موسسات علمی و جذب نخبگان در بخش خصوصی و شرکت های دانش بنیان و همچنین تأمین زمین برای ساخت و ساز نخبگان اقدام نموده است؛ اجرای طرح های مختلف از قبیل طرح شهید وزوایی، طرح شهید صیاد شیرازی (نظام وظیفه تخصصی)، طرح شهید چمران، طرح کاظمی آشتیانی، طرح شهید احمدی روشن و طرح های جدید آموزش یار و پژوهش یار از مهم ترین اقدامات بنیاد در جهت نگه داشت نخبگان می باشد.

چالش های پیش روی نخبگان

دیگر بخش گفتگوی ما با دکتر زندی به بیان چالش های پیش روی نخبگان اختصاص یافت.

وی با دسته بندی چالشهای نخبگان در چهار حوزه اصلی اقتصادی-معیشتی، ساختاری- مدیریتی، اجتماعی- فرهنگی و زیرساختی-آموزشی یادآور شد:  چالشهای اقتصادی و معیشتی  شامل بازار کار نامتناسب، محدودیتهای حمایت مالی و  سیاستهای محدودکننده حقوق و  چالشهای ساختاری و مدیریتی شامل دیوان سالاری و فساد اداری و  ضعف در سیاستگذاری و شفافیت می باشد.

رییس بنیاد نخبگان آذربایجان شرقی، چالشهای اجتماعی و فرهنگی را شامل  احساس ناامنی و نبود آرامش اجتماعی،  شکاف با جامعه و محدودیت آزاداندیشی و کمرنگ بودن شان و منزلت اجتماعی نخبگان برشمرد و اضافه کرد:ضعف زیرساخت های پژوهشی و نظام آموزشی ناکارآمد نیز از جمله چالش های زیرساختی و آموزشی به شمار می روند.

گفتگو: آذر حاجی زاده