به گزارش طنین باران به نقل از روابط عمومی دانشگاه تبریز، دکتر محمد عباسزاده؛ معاون دانشجویی دانشگاه تبریز طی سخنانی در این آئین ضمن تبریک روز روانشاس، اظهار کرد: در روزگاری که روابط انسانی با نوعی بیاعتمادی و نگرانی همراه شده، نقش روانشناسی بیش از هر زمان دیگری اهمیت یافته و این حوزه میتواند بهعنوان یکی از اصلیترین راهکارهای کمک به افراد و جامعه مطرح باشد.
وی با بیان اینکه در عصر جهانیشدن و با گسترش فناوریهایی مانند هوش مصنوعی، شیوههای تعامل با دانشجویان و حتی روابط خانوادگی دستخوش تغییر شده است، افزود: اگر در گذشته مسائل عمدتاً حول محور نیازهای اولیه مانند گرسنگی شکل میگرفت، امروز «نگرانی» به مسئلهای اساسی و حتی نگرانکننده تبدیل شده است.
وی گفت: گسترش فضای مجازی و فناوریهای نوین، ضرورت توجه به «پاکسازی محیط دیجیتال» را بیش از پیش مطرح کرده و در این میان، روانشناسی و مشاوره جایگاهی کلیدی در مدیریت این شرایط دارند.
معاون دانشجویی دانشگاه تبریز با اشاره به نگاه نادرست موجود نسبت به مراجعه به روانشناس در جامعه گفت: متأسفانه در کشور ما مراجعه به روانشناس گاهی بهعنوان نشانه ضعف، ناتوانی یا درماندگی تلقی میشود، در حالیکه چنین برداشتی صحیح نیست. البته بهتازگی این تابو تا حدی در حال شکستهشدن است.
دکتر عباسزاده خاطرنشان کرد: امروز مراجعه به روانشناس و مشاور نهتنها امری نگرانکننده نیست، بلکه باید آن را نشانهای از شجاعت تلقی کرد و امید است این نگرش در جامعه نهادینه شود.
وی با تأکید بر کاربردیبودن علم روانشناسی در عصر حاضر، ابراز امیدواری کرد که روانشناسان در عرصههای مختلف اجتماعی بیش از پیش بدرخشند و مورد حمایت قرار گیرند.
معاون دانشجویی دانشگاه تبریز همچنین با قدردانی از فعالیتهای انجامشده در مرکز مشاوره و سبک زندگی دانشگاه در این حوزه در دانشگاه، به عملکرد فعال و عملگرایانه دکتر نعمتی اشاره کرد و گفت: مرکز مشاوره و سبک زندگی دانشگاه تبریز به دلیل ارائه خدمات ارزنده، از جمله مراکز موفق دانشگاه به شمار میرود و این موفقیت حتی در سطح وزارت نیز مورد توجه قرار گرفته است.
روانشناسی هنر فهم انسان است
مدیر مرکز مشاوره و سبک زندگی دانشگاه تبریز نیز طی سخنانی با اشاره به شرایط دشوار و چالشهای اخیر از جمله اغتشاشات دی ماه و جنگ تحمیلی اخیر، بر نقش کلیدی روانشناسان در ارتقای سلامت روان جامعه دانشگاهی تأکید کرد.
دکتر فاطمه نعمتی ضمن ابراز خرسندی از حضور همکاران و اساتید در این مراسم گفت: این گردهمایی فرصتی است تا در کنار یکدیگر، با وجود دورههای سخت و بحرانهایی که همگی تجربه کردهایم، بر اهمیت آرامش و تداوم آن در جامعه تأکید کنیم.
وی، با تبریک روز روانشناس و نیز روز معلم به فعالان حوزه آموزش، بهویژه افرادی که در کنار مسئولیت مشاوره و رواندرمانی در عرصه تعلیم و تربیت نیز فعالیت دارند، از تلاشهای آنان قدردانی کرد.
مدیر مرکز مشاوره و سبک زندگی دانشگاه تبریز با تشریح مأموریت این مرکز اظهار کرد: مرکز مشاوره و سبک زندگی دانشگاه مسئولیت ارائه خدمات به دانشجویان، کارکنان و خانوادههای آنان را بر عهده دارد و با حضور جمع قابل توجهی از مشاوران و روانشناسان باتجربه، این خدمات با حمایت مدیریت دانشگاه بهخوبی در حال انجام است.
وی با اشاره به نقش این مرکز در دوران بحرانهای اخیر افزود: در روزهای سخت و شرایط بحرانی، حتی در زمان تعطیلی برخی ادارات، خدمات مشاورهای دانشگاه بهصورت مستمر و از طریق مشاوره تلفنی و آنلاین ادامه داشت و هیچگاه ارتباط با دانشجویان و خانوادههای آنان قطع نشد.
دکتر نعمتی، روانشناسی را فراتر از یک علم دانست و تاکید کرد: روانشناسی هنر فهم انسان است و روانشناس کسی است که مسیر حرکت از رنج به امید، از تاریکی به روشنایی را برای مراجعان هموار میکند.
به گفته وی، این حرفه تنها به آشنایی با نظریهها و تکنیکها محدود نمیشود، بلکه نیازمند گوش شنوا، همدلی عمیق و تعهد اخلاقی است.
وی با اشاره به تغییرات سریع اجتماعی، فرهنگی و سیاسی در جهان امروز گفت: سرعت این تغییرات به حدی است که بسیاری از افراد با چالشهای روانی مانند اضطراب، استرس، تردید نسبت به توانمندیها و ناکامیهای مختلف مواجه میشوند و این موضوع مسئولیت روانشناسان را دوچندان کرده است.
مدیر مرکز مشاوره و سبک زندگی دانشگاه تبریز همچنین به تأثیر بحرانهای اخیر و شرایط اجتماعی بر افزایش نیازهای روانی جامعه اشاره کرد و گفت: در چنین شرایطی روانشناسان در کنار مردم و بهویژه جامعه دانشگاهی حضور دارند و در بسیاری از مواقع با وجود دشواریها و خطرات احتمالی، مسئولیت خود را تا حد امکان انجام میدهند.
وی خاطرنشان کرد: روانشناسی علاوه بر دانش تخصصی، نیازمند همدلی و تعهد اخلاقی است و مراجعه به روانشناس نشانه ضعف نیست، بلکه بیانگر مسئولیتپذیری فرد نسبت به سلامت روان خود و اطرافیانش است.
دکتر نعمتی در ادامه به نقش حمایتهای معاونت دانشجویی دانشگاه تبریز اشاره کرد و گفت: بدون حمایتهای دکتر عباسزاده؛ معاون دانشجویی دانشگاه، بسیاری از اقدامات مرکز مشاوره امکانپذیر نبود و این حمایتها زمینه اجرای برنامههای متعدد را فراهم کرده است.
گزارشی از عملکرد مرکز مشاوره و سبک زندگی دانشگاه تبریز در یک سال اخیر
وی همچنین با ارائه گزارشی از عملکرد مرکز در یک سال گذشته، فعالیتهای این مرکز را در چند بخش تشریح کرد که شامل ارائه خدمات مشاوره، راهنمایی و رواندرمانی به دانشجویان، کارکنان و خانوادهها، فعالیت مستمر در خوابگاهها و دانشکدهها، و رسیدگی به دانشجویانی است که به دلایل مشکلات روانی دچار افت تحصیلی یا ترک موقت تحصیل شدهاند.
دکتر نعمتی افزود: در دانشگاه تبریز، پس از بررسی پروندههای ارجاعی، دانشجویان با تأیید متخصصان برای ادامه جلسات مشاوره دعوت میشوند و در صورت نیاز، پرونده آنان به کمیته موارد خاص دانشگاه ارجاع داده میشود.
مدیر مرکز مشاوره و سبک زندگی دانشگاه تبریز همچنین از فعالیت تیمهای مداخله در بحران، اجرای طرحهای منطقهای در همکاری با دانشگاههای منطقه سه، برگزاری نشستهای تخصصی و کارگاههای آموزشی خبر داد.
وی، از جمله طرحهای مهم مرکز را «طرح خوشامدگویی به دانشجویان جدیدالورود» عنوان کرد و گفت: در این طرح، دانشجویان از ابتدای ورود به دانشگاه تحت حمایت مشاورهای قرار میگیرند و کارگاههای آموزشی متعددی در حوزه مهارتهای زندگی، ارتباطی، مدیریت استرس و خودآگاهی برای آنان برگزار میشود.
دکتر نعمتی همچنین به اجرای طرحهای سلامت روان از جمله «پایش سلامت دانشجویان»، «صدای مشاور» و برنامههای حمایتی در ایام امتحانات اشاره کرد و افزود: این طرحها با هدف شناسایی زودهنگام مشکلات روانی و ارائه خدمات مشاورهای طراحی و اجرا شدهاند.
وی، اجرای طرحهای ویژه پس از بحرانهای اخیر از جمله «احوالپرسی از دانشجویان» و برنامههای مرتبط با پیامدهای روانی جنگ را از دیگر اقدامات مرکز برشمرد و گفت: این برنامهها با هدف کاهش آسیبهای روانی و حمایت از دانشجویان و خانوادههای آنان اجرا شدهاند.
مدیر مرکز مشاوره و سبک زندگی دانشگاه تبریز در بخش دیگری از سخنان خود به برنامههای آینده این مرکز اشاره کرد و گفت: توسعه خدمات آنلاین، برگزاری وبینارها و کارگاههای آموزشی، تمرکز بر کاهش افت تحصیلی، و ارتقای مهارتهای مقابله با استرس از جمله برنامههای در دست اجرا است.
وی همچنین از اجرای مسابقات فرهنگی و روانشناختی با هدف افزایش نشاط و امید در میان دانشجویان خبر داد و افزود: مسابقه «پل همدلی» با استقبال دانشجویان در حال برگزاری است.
دکتر نعمتی همچنین با اشاره به پیگیری احداث ساختمان جدید مرکز مشاوره گفت: با وجود محدودیتهای فضای فعلی، مکان جدیدی برای مرکز در نظر گرفته شده که در صورت تجهیز، این مرکز با ظرفیت گستردهتری به فعالیت خود ادامه خواهد داد.
وی در خاتمه هدف نهایی تمامی این اقدامات را ارتقای سلامت روان، افزایش کیفیت زندگی و تقویت احساس معنا و امید در میان دانشجویان عنوان و ابراز امیدواری کرد با ادامه حمایتها، این اهداف محقق شود.
روانشناس کیست؟
عضو هیأت علمی دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه تبریز نیز طی سخنانی، با طرح پرسش «روانشناس کیست؟» به تبیین جایگاه و ماهیت حرفه روانشناسی پرداخت.
دکتر منصور بیرامی با اشاره به اینکه این پرسش معمولاً پاسخهای احساسی و غیرتخصصی به همراه دارد، اظهار کرد: روانشناس فردی نیست که صرفاً بهعنوان «سنگ صبور» شناخته شود، بلکه متخصصی است که مشکلات انسان را در سه بُعد زیستی، روانی و اجتماعی بررسی کرده و در این حوزهها خدمات حرفهای ارائه میدهد.
وی با تأکید بر ضرورت نگاه تخصصی به سلامت روان افزود: همانطور که انسان در بعد جسمانی نیازمند پزشک متخصص است، در حوزه روان نیز نیازمند متخصصانی مانند روانشناسان است.
این عضو هیأت علمی دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه تبریز همچنین با تأکید بر انسانبودن روانشناس گفت: پیش از آنکه یک فرد روانشناس باشد، یک انسان است و باید با دیگران در یک سطح انسانی دیده شود و نباید از روانشناس انتظارهای فراتر و غیرواقعبینانه داشت و این نگاه باید اصلاح شود.
وی در ادامه با اشاره به ضرورت تعریف شفاف از نقش روانشناس گفت: باید تصویر روانشناس بهصورت عینی، ملموس و روشن برای جامعه ترسیم شود تا انتظارات نادرست شکل نگیرد.
دکتر بیرامی در بخش دیگری از سخنان خود به ویژگیهای لازم برای تمایز روانشناسان اشاره کرد و گفت: اگر قرار است روانشناس نسبت به دیگران تفاوتی داشته باشد، این تفاوت باید در مؤلفههای روانشناختی مانند تابآوری و خودکارآمدی که از سرمایههای روانشناختی محسوب میشوند، نمود پیدا کند.
این عضو هیأت علمی دانشگاه تبریز همچنین به اهمیت فرایند ارتباطی در انتقال پیام اشاره کرد و افزود: در هر ارتباط سه عنصر وجود دارد؛ گوینده، شنونده و پیام.
وی تأکید کرد: اگرچه گوینده باید تا حد امکان پیام را بهدرستی بیان کند، اما گیرنده پیام نیز باید ویژگیهای لازم برای درک صحیح آن را داشته باشد، چرا که معنا در ذهن گیرنده شکل میگیرد، نه در خود پیام.
نقش مهم روانشناسان در محیطهای دانشگاهی
مدیر سابق مرکز مشاوره و سبک زندگی دانشگاه تبریز نیز طی سخنانی با تأکید بر همراستایی رسالت معلمی و روانشناسی، این دو حوزه را مبتنی بر یک هدف مشترک یعنی کمک و ارائه خدمت به انسانها دانست.
دکتر جلیل باباپور با اشاره به ماهیت خدماتی این دو حرفه اظهار کرد: چه در جایگاه معلم و چه روانشناس، هدف اصلی ارائه کمک و انجام هر آنچه در توان است برای افرادی است که نیازمند حمایت هستند، بهویژه افرادی که با مشکلات مختلف مواجه میشوند.
وی افزود: مشکلات، بهویژه مسائل روانشناختی و رفتاری، اغلب بهگونهای هستند که بیش از هر قشر دیگری توسط روانشناسان قابل درک و تحلیل هستند.
دکتر باباپور با تأکید بر نقش مهم روانشناسان در محیطهای دانشگاهی گفت: در فضای دانشگاه، شاید هیچ قشری به اندازه روانشناسان اعم از اعضای هیأت علمی و مشاوران مرکز مشاوره در ارائه خدمات حمایتی به دانشجویان نقش نداشته باشد.
مدیر سابق مرکز مشاوره و سبک زندگی دانشگاه تبریز با اشاره به روند شکلگیری و توسعه خدمات مشاورهای در دانشگاه تبریز تصریح کرد: فعالیتهای مرکز مشاوره حاصل یک فرایند تدریجی است و این مسیر باید همچنان ادامه یابد؛ بهگونهای که نقاط قوت تقویت و نقاط قابل اصلاح بهبود داده شود.
عضو هیأت علمی دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه تبریز با ابراز خرسندی از تداوم و ارتقای فعالیتهای مرکز مشاوره افزود: خوشبختانه چارچوب و بستری که در سالهای گذشته در مرکز مشاوره دانشگاه تبریز ایجاد شده، حفظ شده و بهتدریج در حال تقویت است.
وی در پایان تأکید کرد: در این مجموعه، رویکرد غالب بر همکاری و تکمیل فعالیتهای پیشین بوده و هیچگاه تلاشها در مسیر تخریب یا تضعیف اقدامات گذشته قرار نگرفته است، بلکه روندی رو به رشد و بهبود در فعالیتهای مرکز مشاوره دانشگاه تبریز مشاهده میشود.
اهمیت توجه به زمینههای فرهنگی در ارائه خدمات روانشناختی
معاون پژوهشی دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه تبریز نیز با اشاره به تحول نقش و جایگاه روانشناسی در دنیای امروز، بر اهمیت توجه به زمینههای فرهنگی در ارائه خدمات روانشناختی تأکید کرد.
دکتر خلیل اسماعیلپور اظهار کرد: امروزه با یک نهاد بزرگ در حوزه روانشناسی و مشاوره بهعنوان یک سازمان یا ساختار خدمترسانی گسترده مواجه هستیم، هرچند نهادهای یاورانه مانند مشاوره و مددکاری از گذشتههای دور در قالب روابط انسانی و اجتماعی، از جمله نقش والدین و دیگر افراد اثرگذار در جامعه وجود داشتهاند، اما با تغییر شرایط اجتماعی این نهادها نیز دستخوش تحول شدهاند.
وی با تأکید بر ضرورت درک این تحول در تعریف نقش روانشناس و مشاور افزود: برای پاسخ به این پرسش که روانشناس یا مشاور چه کسی است، باید تحولات تاریخی و اجتماعی این حوزه را نیز مدنظر قرار داد، چرا که بسیاری از منابع و کتابهایی که در دهههای گذشته نگاشته شدهاند، امروز بخشی از آنها کارآمدی گذشته را ندارند و حتی اقتضائات فرهنگی کنونی باعث تغییر در شیوههای تعامل حرفهای شده است.
دکتر اسماعیلپور با اشاره به نقش تعیینکننده فرهنگ در شکلگیری انتظارات و رفتارها گفت: فرهنگ یک بستر اساسی است که حداقل کاری که انجام میدهد تغییر در آمادگیها و انتظارات افراد است و زمانی که مراجعان با انتظارات و آمادگیهای متفاوت وارد فرایند درمان یا مشاوره میشوند، طبیعتاً شیوه کار مشاور نیز باید متناسب با این شرایط تغییر کند.
وی در ادامه خاطرنشان کرد: وابستگی به فرهنگ، همراه با خلاقیت مشاور و در عین حال رعایت اصول علمی و بهرهگیری از دانش و تجربه حرفهای، میتواند زمینه ارائه خدمات مؤثرتر به مراجعان را فراهم کند.
معاون پژوهشی دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه تبریز با اشاره به ماهیت نیازهای مراجعان افزود: افرادی که به مشاوران و روانشناسان مراجعه میکنند، اغلب در بخشی از زندگی خود با چالشها، انتظارات برآوردهنشده یا آسیبهای ناشی از تعاملات اجتماعی مواجه شدهاند و اکنون با نیازی روبهرو هستند که در این مرحله، نقش روانشناسان در پاسخگویی به آن بسیار تعیینکننده است.
وی در خاتمه ابراز امیدواری کرد که با تلاش مشاوران و روانشناسان، زمینه رشد، تعالی و شکوفایی هرچه بیشتر حوزه روانشناسی و مشاوره در جامعه بیش از پیش فراهم شود.
روانشناسان باید مراقب خود نیز باشند
دیگر عضو هیأت علمی دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه تبریز نیز با تأکید بر ماهیت «حِرَف یاورانه» در روانشناسی، بر اهمیت مراقبت از سلامت روان روانشناسان در کنار ارائه خدمات به مراجعان تأکید کرد.
دکتر مصطفی زارعان اظهار کرد: روانشناسان در زمره حرفههای یاورانه قرار دارند و وظیفه آنها کمک به افراد برای تجربه حال بهتر است، اما در عین حال این پرسش مطرح میشود که چه کسی از خود روانشناس حمایت میکند تا دچار فرسودگی شغلی نشود.
وی با اشاره به موضوع «پایش فرسودگی شغلی و خودآگاهی هیجانی» افزود: روانشناسان ممکن است در دورههایی از انرژی و انگیزه بالایی برخوردار باشند، اما این وضعیت پایدار نیست و باید نسبت به نشانههای فرسودگی مانند خستگی، بیحالی، کاهش توجه به مراجع و کاهش حساسیت حرفهای هوشیار باشند.
دکتر زارعان تأکید کرد: زمانی که احساس شود کار برای فرد به حالت روتین و بیانگیزه تبدیل شده یا پیش از جلسات مشاوره فرد آرزو میکند که جلسه برگزار نشود، اینها نشانههای فرسودگی هیجانی هستند و نیاز به مداخله و بازنگری در سبک کار وجود دارد.
وی در ادامه به اهمیت «مرزبندی برای حفظ انرژی روانی» اشاره کرد و گفت: مدیریت انرژی و پرهیز از تمرکز افراطی بر یک بُعد کاری، از عوامل مهم پیشگیری از فرسودگی است. وی افزود: افزایش صرف جلسات مشاوره صرفاً با هدف درآمد، میتواند در بلندمدت منجر به فرسودگی شغلی شود.
عضو هیأت علمی دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه تبریز همچنین خاطرنشان کرد: روانشناسان باید در کنار فعالیت تخصصی خود، از تنوع در فعالیتهای حرفهای مانند آموزش، تدریس، پژوهش و گروهدرمانی بهره ببرند تا از خستگی روانی فاصله بگیرند.
دکتر زارعان در بخش دیگری از سخنان خود بر اهمیت «بازیابی فعالانه» روانشناسان تأکید کرد و گفت: فعالیتهایی مانند ورزش، پیادهروی، تخلیه هیجانی، گفتوگو با دوستان صمیمی و ارتباط با طبیعت از جمله روشهای مهم بازیابی انرژی روانی هستند، هرچند این موارد بهتنهایی کافی نیستند و باید بهصورت مستمر مورد توجه قرار گیرند.
وی با رد این تصور که روانشناسان نیازی به مراقبت از خود ندارند، تصریح کرد: حتی روانشناسان نیز نیازمند مراقبت از سلامت روان خود هستند و بیتوجهی به این موضوع میتواند زمینهساز بروز آسیبهای هیجانی و شغلی شود.
دکتر زارعان در پایان روز روانشناس را فرصتی برای یادآوری اهمیت «خودمراقبتی» در حرفه روانشناسی دانست و ابراز امیدواری کرد این نگاه در میان فعالان این حوزه بیش از پیش تقویت شود.
براساس این گزارش، در ادامه این مراسم، سایر حاضران نیز به بیان دیدگاهها و نقطهنظرات خود پرداختند و در پایان، از روانشناسان و کارکنان مرکز مشاوره و سبک زندگی دانشگاه تبریز تجلیل بهعمل آمد.
