سرگذشت رضا شاه پهلوی در تاریخ معاصر ایران ، بسیار قابل تامل و شنیدنی است! نخستین پادشاه ایران از دودمان پهلوی که کشور را از دوران قاجار به پهلوی رساند و از سال ۱۳۰۴ تا ۱۳۲۰ بر تخت پادشاهی ایران تکیه زد. رضا شاه دوستدار ایرانی به سبک اروپایی بود و مذهب زدایی و ترویج سرمایه داری دولتی از جمله اقدامات بارزش بود؛ رضا شاه فشارهای زیادی به روحانیون و حوزه های علمیه وارد و سیاست کشف حجاب را اجرا کرد؛
اکثر تاریخ دانان ، وی را عامل اصلی نابودی دموکراسی ، انتخابات و بر باد رفتن مشروطیت می دانند. بخشش خاک ایران به راحتی و بدون کوچکترین دفاعی از مهمترین ویژگی های حکومت استبدادی و دیکتاتوری رضا شاه پهلوی بود به طوریکه این شاه بخشنده در دوران حکومتش، ارتفاعات آرارات را به ترکیه، قسمت هائی از شرق ایران را به افغانستان و منطقه سوق الجیشی اروند رود (شط العرب) را به عراق بخشید و سهم مهمی در حراج خاک ایران ایفا نمود. رضاشاه بازیچه دست استعمار بود و حکومتش تا اواسط سال ۱۳۲۰ ادامه داشت تا اینکه به دنبال آغاز جنگ جهانی دوم، ایران در شهریور ماه همان سال به اشغال نیروهای شوروی و بریتانیا در آمد ؛ در اواخر همین ماه و به منظور جلوگیری از نفوذ رضا شاه در امور داخلی کشور ، بریتانیا طی اولتیماتومی خواستار استعفای وی از مقامش گردید و بدین ترتیب بود که رضا شاه تاج و تخت را به پسرش محمدرضا پهلوی واگذار و کشور را ترک نمود. پس از ترک ایران در مهرماه، رضاشاه ابتدا همراه خانوادهاش در بمبئی اقامت و سپس به جزیرهی زندانی های سیاسی یعنی “موریس” در اقیانوس هند منتقل شد. و اینگونه بود که رضا شاه تمام شکوه پیشین خود را بر بادرفته دید و شرایط ناخوشایند حاکم بر جزیره موریس نیز موجب افسردگی و تالم روحی شدید وی گردید.
با پایان جنگ جهانی دوم و به درخواست رضا شاه جهت اقامت در کشوری با وضعیت و امکانات مناسب تر، ابتدا او به صورت موقت در ژوهانسبورگ اقامت نمود؛ اما آرزوی رضاشاه جهت اقامت در ایالات متحده به دلیل تلاش آمریکا برای حفظ روابط خود با انگلستان و شوروی، با مخالفت روبرو گردید و حتی کشورهای اروپایی علیرغم روابط اقتصادی مناسب رضا شاه با آنها ، از پذیرش وی خودداری کردند.
بدین ترتیب این شاه مدعی، از روی ناچاری مجبور به اقامت در شهری دور افتاده در آفریقای جنوبی به نام ژوهانسبورگ شد و روزهای پایانی عمرش را ، بی خبر از اخبار روز سیاسی در تنهایی و انزوا سپری کرد و در نهایت ۴ مرداد سال ۱۳۲۳ رضاشاه در غربت و تنهایی در آفریقا درگذشت؛ پیکر او ابتدا به مصر منتقل گردید و بعد از چندسال به دستور محمدرضا شاه، جسدش در آرامگاهی در شهر ری دفن گردید.
